Bliski Wschód: kraina niepewności i niespodzianek

Bliski Wschód wyprowadzał na manowce największych znawców stosunków międzynarodowych i najlepsze wywiady. To region nieprzewidywalny, wokół którego przez lata narosło wiele mitów i nieporozumień. A jakie mity na jego temat tworzymy my teraz, pisząc o wojnie w Syrii, atomowym Iranie czy arabskiej wiośnie?

Flickr: Stewf-CC
Flickr: Stewf-CC

Cywilizacja zachodu i cywilizacja islamu żyją ze sobą w niełatwych stosunkach od stuleci. To wieloletnie współżycie przetykane wojnami, wzajemną nieufnością, a okresowo także wrogością, wpływa na niesamowicie poruszające umysł środowisko, które angażuje badaczy i polityków. Wzajemne relacje charakteryzuje również niezrozumienie. W ostatnich latach mieliśmy na to bardzo wiele dowodów. Nie ma w tym momencie sensu po raz kolejny ich przytaczać. Przechodząc do spraw bardziej przyziemnych warto zwrócić uwagę na sposób w jaki Bliski Wschód wyprowadzał na manowce największych znawców stosunków międzynarodowych, jak bardzo był nieprzewidywalny i jak zwodził rozliczne agencje, które powinny być uszami i oczami zachodniego świata w tym regionie.

By nie cofać się zbyt daleko, spójrzmy na historię po 1945 roku. Jestem w tej chwili w stanie wskazać jeden kryzys, który nie zaskoczył amerykańskich polityków i kręgów wywiadowczych. Był to wybuch wojny arabsko-izraelskiej 1967 roku, którego datę udało się amerykańskiemu wywiadowi celnie przewidzieć. To by było na tyle. Pomyłki i niespodzianki wyliczyć o wiele łatwiej. Wojna Yom Kippur, inwazja ZSRR na Afganistan, wkroczenie Irakijczyków do Kuwejtu, rozwój islamskiego terroryzmu w latach 90., atak na World Trade Center, zapasy broni masowego rażenia Saddama czy wreszcie “arabska wiosna”. Wszystkie te wydarzenia kształtowały światową geopolitykę, wszystkie były zaskoczeniem, na większość z nich Stany Zjednoczone nie były przygotowane.

Piszę o tym dlatego, że znowu wydaje nam się, że celnie przewidujemy kształtujące sytuację na Bliskim Wschodzie trendy. Część z powyżej wymienionych wydarzeń nadała nowy kierunek historii regionu i toczyła się całkowicie naprzeciw ówczesnym tendencjom, niech arabska wiosna będzie tego najświeższym przykładem. Wniosek jest dość oczywisty: należy być przygotowanym na nieprzewidziane. Zwłaszcza jeśli patrzymy na region, który po tylu latach wciąż jest dla nas zaskakujący, niezrozumiały, momentami wręcz nieprzenikniony. I co najgorsze, który cały czas źle oceniamy, gdyż spoglądamy na niego przez zupełnie nie pasujące do tamtejszych realiów okulary.

Spróbujmy na następnych stronach niniejszego artykułu wskazać kilka dominujących trendów charakterystycznych dla  dzisiejszego Bliskiego Wschodu:

  1. Zmierzch dyktatorów
  2. Ewolucja islamskiego terroryzmu
  3. Brak wojen między aktorami państwowymi
  4. Polityczny opór wobec współpracy z USA
  5. Iran może zrezygnować z rozwoju programu atomowego pod naciskiem pokojowych środków
  6. Inne państwa regionu nie będą dążyć do stworzenia własnych programów atomowych
  7. Amerykanie nie będą w najbliższym czasie walczyć