Referendum dotyczące zjednoczenia Irlandii odłożone na lepsze czasy

W cieniu zgody Davida Camerona na przeprowadzenie referendum dotyczącego niepodległości Szkocji w 2014 roku nadal pozostaje nierozwiązana kwestia zjednoczenia Irlandii. Tym samym zapisy Porozumienia Wielkopiątkowego z 1998 roku, które zakończyło niezwykle krwawy konflikt między republikanami a lojalistami w Ulsterze, w dalszym ciągu oczekują na realizację.

Marcowe preludium

Na początku marca 2012 roku sekretarz stanu ds. Irlandii Północnej, Owen Paterson, stwierdził, że nie zarządzi referendum, gdyż według sondaży poparcie dla zjednoczenia wyspy było znikome. Według cytowanych przez Patersona wyników badań, które przeprowadził Queen’s University w Belfaście, jedynie 17,4% ankietowanych opowiadało się za zmianą status quo. Sekretarz stanu podkreślił, że priorytetowym zadaniem władz Irlandii Północnej są kwestie gospodarcze, a nie organizowanie plebiscytu. Nie trudno się domyślić, że brytyjski polityk znalazł się od razu w ogniu krytyki ze strony republikańskiej Sinn Féin. W odpowiedzi na nieustępliwe stanowisko Patersona Gerry Adams stwierdził, że przeprowadzenie referendum dotyczącego zjednoczenia Irlandii jest „nieuniknione” i stanowi jedynie kwestię czasu. Przywódca Sinn Féin uzasadnił swoje stanowisko stale rosnącym w poparciem dla idei zjednoczenia w Ulsterze oraz transformacją północnoirlandzkiego społeczeństwa, którą można zaobserwować w ostatnich latach. Kluczem do pokojowej koegzystencji republikanów i lojalistów ma być natomiast różnorodność, równość oraz tolerancja. Oprócz negatywnego podsumowania swojej działalności Paterson otrzymał również kilka osobistych przytyków. Adams określił go jako z pewnością „nie najzdolniejszego i nie najzręczniejszego” polityka na tym stanowisku.

Jesienna ofensywa Sinn Féin

W połowie października Gerry Adams, wieloletni przywódca Sinn Féin, podczas wystąpienia w Dáil Éireann ponownie poruszył kwestię przeprowadzenia referendum w sprawie zjednoczenia północnej i południowej części wyspy. Lider republikanów, nawiązując bezpośrednio do porozumienia premierów Szkocji i Wielkiej Brytanii, wyraził rozczarowanie postawą Taoiseacha Republiki Irlandii, Enda Kenny’ego (Fine Gael). Adams po raz kolejny podkreślił, że przedłużający się podział wyspy przynosi jedynie negatywne skutki: „Podział zawiódł mieszkańców wyspy. Jest nieekonomiczny, niesprawiedliwy oraz nieefektywny. Teraz nadszedł właściwy moment na debatę w tej sprawie w kontekście odbudowy gospodarek na wyspie oraz rozpoczęcia procesu dialogu i konsultacji w kwestii irlandzkiej jedności”. Adams podkreślił również, że zapisy obligujące do przeprowadzenia referendum zostały zawarte w Porozumieniu Wielkopiątkowym. Z tego powodu na rządzie Republiki Irlandii ma spoczywać szczególna odpowiedzialność za przygotowanie strategicznego planu zjednoczenia Zielonej Wyspy, w tym także wyznaczenia daty referendum w tej sprawie. Lider republikanów zachęcał także irlandzkiego premiera do rozpoczęcia dialogu ze wszystkimi zwolennikami zjednoczenia wyspy.

Enda Kenny przesunął referendum na bliżej nieokreśloną przyszłość, uzasadniając iż obecna sytuacja nie jest wystarczająco korzystna. Według premiera priorytetowym zadaniem jest podźwignięcie irlandzkiej gospodarki z zapaści, a następnie rozszerzenie pozytywnych efektów ekonomicznych na strefę przygraniczną. Kenny odniósł się również do zarzutów podnoszonych przez republikanów stwierdzając, iż ma świadomość treści Porozumienia Wielkopiątkowego, ale „na wszystko przyjdzie odpowiedni czas i miejsce”. Irlandzki rząd ma świadomość, że pozytywny wynik referendum w Republice Irlandii jest bardzo niepewny z powodu wyjątkowo negatywnych skutków kryzysu finansowego. Również na północy sytuacja nie uległa zmianie. Pełniąca urząd od września nowa sekretarz stanu, Theresa Villiers, podobnie jak jej poprzednik, stoi na stanowisku, że poparcie dla idei Irlandii złożonej z 32 hrabstw nie osiągnęło jeszcze wystarczającego poziomu. Brytyjska polityk wskazywała ponadto, że we wszystkich ostatnich sondażach propozycja zjednoczenia wyspy była odrzucana przez większość mieszkańców Irlandii Północnej. Sprzeciw lojalistów stanowi dotychczas najpoważniejszą przeszkodę, której republikanie nie zdołali sforsować.

Porozumienie Wielkopiątkowe

Porozumienie Wielkopiątkowe zostało podpisane 10 kwietnia 1998 roku w Belfaście. Był to doniosły efekt wieloletniego procesu pokojowego oraz kilkumiesięcznych bezpośrednich negocjacji między republikanami i lojalistami. Za przywrócenie pokoju w Ulsterze jesienią 1998 roku Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali przewodniczący SDLP John Hume oraz przywódca DUP David Trimble. Warto zauważyć, że Gerry Adams, który w czasie swojej burzliwej kariery politycznej wprowadził Tymczasową IRA (Provisional IRA – PIRA) i Sinn Féin na drogę rozmów pokojowych, nie został uhonorowany przez Norweski Komitet Noblowski.

Pośród kilku kluczowych postanowień Porozumienie Wielkopiątkowe porusza również kwestię zjednoczenia wyspy. Dokument przewiduje, że może ono nastąpić wyłącznie za zgodą większości mieszkańców Republiki Irlandii oraz Irlandii Północnej wyrażonych w odrębnych referendach. Obydwie społeczności muszą wyrazić zgodę na zjednoczenie, a w przypadku jej braku kolejne referendum może odbyć się dopiero za siedem lat. Uprawnienia do zarządzenia głosowania w Ulsterze posiada sekretarz stanu ds. Irlandii Północnej. Może to nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy sekretarz uzna, że większość głosujących opowiada się za zmianą dotychczasowe statusu Irlandii Północnej i zjednoczeniem z Republiką Irlandii.