Islamizm: teokratyczny porządek społeczny zagrożeniem cywilizacyjnym?

Muzułmanie podczas modlitwy (Źródło: WikiMedia Commons-Fotoguru.it, Marta, Lorenza e Vincenzo Iaconianni)
Muzułmanie podczas modlitwy (Źródło: WikiMedia Commons-Fotoguru.it, Marta, Lorenza e Vincenzo Iaconianni)

Pod koniec października 2001 roku TNS OBOP przeprowadził badanie, w którym pytał Polaków o ich skojarzenia związane ze słowem islam. Blisko dziesięć lat temu 66% badanych stwierdziło, że kojarzy im się on z religią w znaczeniu neutralnym; kolejnym skojarzeniem jest terroryzm – taka odpowiedź padła z ust aż 18% ankietowanych. Ponadto pojawiały się także hasła takie, jak fanatyzm i fundamentalizm (4%), Osama Bin Laden i zamach na WTC (po 3% każde) czy też kultura arabska, islamska i orientalna (zaledwie 1% badanych). Zastanawiający jest fakt, że statystycznie co piąta osoba kojarzy islam negatywnie. By dowiedzieć się, co może być tego powodem, zacznę od zdefiniowania słowa islam.

Islam jako religia

Słowo to wywodzi się z języka arabskiego i oznacza „poddanie się woli Boga”. Islam swoje początki wywodzi z VII wieku, kiedy to Muhammad ibn Abd Allah – nazywany przez nas Mahometem – zaczyna głosić wiarę w jednego Boga, Allacha, uznając się za jego proroka. Dotychczas w mieście Mekka, gdzie przebywał, w arabskim sanktuarium Kaaba czczono około 360 bożków. Zmuszony do ucieczki, w 622 roku Mahomet udaje się do Jasribu (dzisiejszej Medyny), gdzie dalej kontynuował swoją proroczą działalność. Jej wynikiem stał się Koran. Jest to święta księga tej religii, zgodnie z tradycją będąca zapisem objawień, jakie Mahomet otrzymał od samego Allacha. Liczy ona 114 rozdziałów, zwanych surami i 6200 wersów. Oprócz poetyckich opisów raju i piekła, czyli miejsc, do których człowiek może trafić po śmierci, zawiera także liczne nakazy moralne, prawne, polityczne i religijne. Ponadto – podobnie jak w Starym Testamencie – znaleźć tu można opis stworzenia świata oraz losów pierwszych ludzi.

Oprócz Koranu istotnym źródłem jest także tradycja, zwana sunną. Jak podaje Roger Scruton, jest to „obyczaj, pojęcie używane zazwyczaj w znaczeniu przepisów i przykładów, jakie można zaczerpnąć z życia proroka”. Sunna składa się z hadisów, czyli przekazów, dotyczących zachowań proroka, jego wypowiedzi lub oznak milczenia na niektóre tematy. Zarówno święta księga, jak i tradycja, znajdowały się pod dużym wpływem chrześcijaństwa. Możemy to dostrzec w głównych dogmatach islamu – wierze w jednego Boga i jego przymioty, wyobrażeniach aniołów oraz istotnej roli proroków.

Warto dostrzec także indywidualne cechy islamu, zwane potocznie jego filarami: szahada (wyznanie wiary), salat (modlitwa), saum (post podczas Ramadanu), zakat (jałmużna), hadżdż (pielgrzymka do Mekki) i dżihad, który oznacza święta wojnę. Został uznany za szósty filar przez Chadżyrytów, stanowił główne hasło średniowiecznych podbojów arabskich. Pod hasłem dżihadu funkcjonowała także idea panislamizmu.

Moim zdaniem islam nie jest religią negatywną – każda z powyższych zasad odnosi się przecież do dobra człowieka i społeczności wiernych. Nawet święta wojna była początkowo prowadzona w sposób pokojowy, z zasadami. By poznać powód negatywnej opinii islamu, trzeba wykroczyć poza obszar religijny. Zająłem się zatem kolejnym ważnym zagadnieniem, jakim jest prawo islamskie.

Źródła prawa w islamskim porządku społeczno-prawnym

Podstawowym źródłem prawa jest – wspominany już – Koran. Jego interpretacją zajmują się ulemowie, będący zarazem teologami i prawnikami. Stworzyli oni system prawa, nazywany szariatem, czyli drogą, w którym połączyli przepisy zawarte w świętej księdze oraz w sunnie oraz pewne aspekty prawa rzymskiego. Ponadto w skład prawa wchodzą także idźmy oraz kijasy. Idźma powstaje wtedy, gdy grupa ulemów stworzy nową regulację prawną, wynikającą z interpretacji Koranu, a regulacja ta uzyska akceptację ogółu. Kijas oznacza natomiast stosowanie przez analogię przepisów zawartych w źródłach prawa. Ideę czterech źródeł prawa muzułmańskiego przypisuje się Asz-Szafi’iemu, uznawanemu za wielkiego reformatora muzułmańskiego.